Jakość środowiska w miastach jest jednym z podstawowych czynników wpływających na zdrowie i komfort życia mieszkańców – od czystości powietrza, przez dostęp do zieleni, po warunki zamieszkania w intensywnie użytkowanej przestrzeni miejskiej. Wyniki Indeksu Zdrowych Miast 2025 pokazują, że dobrze zaprojektowane lokalne polityki środowiskowe pozwalają skutecznie ograniczać negatywne skutki urbanizacji i intensywnego użytkowania miast.
Jednakże nie ma na to jednego uniwersalnego rozwiązania. W miastach o różnej skali, funkcji i uwarunkowaniach, utrzymanie wysokich standardów środowiskowych wymaga zupełnie innych decyzji oraz narzędzi. Olsztyn, Poznań i Sopot znalazły się na podium w kategorii Środowisko, prezentując trzy różne podejścia: od miasta, w którym środowisko stanowi element struktury przestrzennej, przez duży ośrodek stawiający na zdrową mobilność, po miasto intensywnie odwiedzane przez turystów, które skutecznie chroni warunki życia mieszkańców.
O Indeksie Zdrowych Miast
Indeks Zdrowych Miast to coroczne zestawienie analizujące, w jaki sposób samorządy kształtują warunki życia mieszkańców w ośmiu kluczowych obszarach, takich jak zdrowie, środowisko, edukacja, mieszkalnictwo czy przestrzeń miejska. W ostatniej edycji badaniem objęto ponownie 66 miast na prawach powiatu, zamieszkiwanych łącznie przez blisko 12,25 mln osób. Choć każda z kategorii Indeksu dotyczy innego aspektu funkcjonowania miasta, wszystkie razem pokazują, jak lokalne polityki przekładają się na codzienne doświadczenia mieszkańców – ich bezpieczeństwo, komfort życia oraz możliwości aktywnego spędzania czasu.
Olsztyn – miasto oparte na środowisku
Lider kategorii buduje swoją przewagę na konsekwentnym wykorzystaniu naturalnych zasobów. Udział terenów zielonych przekraczający 22% powierzchni miasta – najwyższy w całym zestawieniu – sprawia, że przyroda jest wpisana w tkankę miejską i codzienne funkcjonowanie Olsztyna. Ponadto, miasto posiada spójny profil środowiskowy, bez widocznych słabych punktów. Dobre parametry jakości powietrza oraz stabilne wyniki w obszarach związanych z emisjami i gospodarką środowiskową składają się na całościowy obraz miejsca, które osiąga wysokie standardy w wielu obszarach jednocześnie.
– Od lat traktujemy środowisko jako realny kapitał miasta, rozwijając się w ścisłej relacji z przyrodą, a nie obok niej. Tereny zielone i zasoby wodne są naturalnym rusztowaniem Olsztyna. Wokół nich tworzymy miasto, które wyrasta w zgodzie z otaczającą je przestrzenią – tłumaczy Robert Szewczyk, prezydent miasta Olsztyna.
Poznań – zdrowa mobilność w dużym mieście
Drugie miejsce Poznania potwierdza, że nawet największe miasta mogą skutecznie poprawiać swoje parametry środowiskowe. Stolica Wielkopolski wyróżnia się wysoką gęstością przystanków komunikacji publicznej oraz rozbudowaną siecią dróg rowerowych, co realnie ułatwia codzienne przemieszczanie się bez samochodu. Efekty tych działań widać doskonale w jakości powietrza. Stężenia dwutlenku azotu (NO₂), czyli zanieczyszczenia silnie związanego z ruchem drogowym są niskie jak na miasto tej wielkości.
– W dużym mieście jakość środowiska zależy przede wszystkim od jakości decyzji. Konsekwentnie rozwijamy transport publiczny i ruch rowerowy, aby korzystanie z alternatyw wobec samochodu było naturalnym wyborem mieszkańców. Takie podejście ogranicza negatywne skutki intensywnego ruchu samochodów i realnie wpływa na codzienne warunki życia – mówi Jacek Jaśkowiak, prezydent miasta Poznania.
Sopot – wysoki standard życia mimo silnej presji turystycznej
Trzecie miejsce Sopotu wyróżnia się w kontekście turystycznej funkcji miasta. Mimo dużej liczby obiektów noclegowych i intensywnego ruchu sezonowego, analizowane w Indeksie wskaźniki środowiskowe pozostają na niskim poziomie. Dane pokazują, że Sopot skutecznie ogranicza presję środowiskową już u źródła. Miasto praktycznie eliminuje emisje przemysłowe, utrzymuje niskie stężenia zanieczyszczeń powietrza i rozwija zrównoważoną mobilność. Dzięki temu intensywna funkcja turystyczna nie odbywa się kosztem warunków zamieszkania, co przełożyło się również na pierwsze miejsce Sopotu w kategorii Mieszkalnictwo.
– Kultura, uzdrowisko, przyroda, wysoka jakość życia mieszkańców i przestrzeni publicznych – w oparciu o te walory budujemy Sopot – nowoczesny kurort przyjazny dla mieszkańców. Nie chcemy rezygnować z turystki, ale dążymy do turystyki zrównoważonej, całorocznej i z poszanowaniem charakteru miasta i oczekiwań jego mieszkańców. Naszym dążeniem jest, aby oferta tworzona w obszarze kultury, sportu, rekreacji czy czasu wolnego była atrakcyjna i dostępna zarówno dla mieszkańców jak i naszych gości – zaznacza Magdalena Czarzyńska‑Jachim, Prezydentka Sopotu.
Zdrowe środowisko to warunek konieczny do dobrego życia w mieście
Tegoroczne wyniki kategorii Środowisko pokazują, że większość polskich miast konsekwentnie poprawia kluczowe parametry środowiskowe. W porównaniu z poprzednią edycją ponownie spadły średnioroczne stężenia PM10, a po raz pierwszy w historii badania ich poziom obniżył się poniżej 20 µg/m³. Zmniejszyły się również emisje szkodliwych gazów i pyłów oraz zanieczyszczenia ścieków pochodzące z działalności przemysłowej. Jednocześnie miasta coraz częściej inwestują w transport niskoemisyjny i infrastrukturę rowerową, choć presja związana z zagospodarowaniem przestrzeni sprawia, że udział terenów zielonych pozostaje średnio na zbliżonym poziomie. Przykłady Olsztyna, Poznania i Sopotu potwierdzają, że dobre wyniki w obszarze środowiska nie są zarezerwowane dla jednego typu miasta, lecz wynikają z konsekwentnych działań dopasowanych do lokalnych uwarunkowań i sposobu użytkowania miejskiej przestrzeni.
Link do Indeksu Zdrowych Miast 2025: https://zdrowemiasta.pl/wp-content/uploads/2025/09/Raport_Indeks-Zdrowych-Miast-2025.pdf
